Ma ka qayb qaadanaysaa ilaalinta Dastuurka, ma u taagan tahay dadka kale, ma u socotaa mudaharaad, mise waxaad isku dayaysaa inaad la macaamisho dawladda federaalka hawlaha ka wada magaaladaada?
National Lawyers Guild (NLG) wuxuu bixiyaa hagitaan sharci oo la hubiyay si aad u ogaato xuquuqda aad leedahay, iyo khataraha aad la kulmi karto.

Su’aalaha Badanaa Nalawaydiiyo
La cusbooneysiiyay 2/09/2026
Yaan la xiriiraa haddii qof soogalooti ah la xiray oo laga yaabo inuu u baahdo caawimo si dhakhso ah loo soo sii daayo?
Waxaad ka codsan kartaa dadka u dhaw qofka la xiray inay buuxiyaan foomkan.
Waxaad sidoo kale la xiriiri kartaa ururadan soo socda:
- Monarca lambarka (651) 372-8642 (https://monarcamn.org/about)
- Immigrant Law Center of Minnesota (www.ilcm.org/)
- Advocates for Human Rights (www.theadvocatesforhumanrights.org/Home)
Yaa aan wici karaa haddii qof muwaadin Mareykan ah la xiro ama la qabto iyadoo lala xiriirinayo hawlaha ay ka wado ICE ee Minnesota?
Ka wac Khadka talefanka National Lawyers Guild lambarka (612) 444-2654.
Waa maxay dhaqanka la oggol yahay marka lala macaamilayo wakiilada federaalka?
Minnesota, ilaa inta aadan si muuqato u xannibin ama u faragelin wakiillada federaalka ee shaqadooda qabanaya, badanaa waa sharci in lagu duubo ama lagu sawiro, la ururiyo macluumaad ku saabsan waxa ay qabanayaan, inaad ku mudhaharaado, lana dhaleeceeyo. Sidoo kale guud ahaan waa sharci in la duubo, la sawiro, lana diiwaangeliyo wakiillada federaalka ee ku sugan meelaha gaarka loo leeyahay, sida ganacsiyada ama guryaha, iyadoo la raacayo ogolaanshaha mulkiilaha. Sidoo kale waa sharci inaadan la hadlin haddii wakiilada federaalku ay ku weydiiyaan su’aalo iyo in la diido in loo oggolaado inay kugu sameeyaan baaritaan kasta. Waxaad xaq u leedahay inaad la hadasho qareen ka hor inta aadan ka jawaabin su’aalaha ay ku waydiinayaan hay’adaha sharci fulinta. Haddii aad xabsi ku jirto, guud ahaan way fiican tahay inaad siiso magacaaga iyo taariikhda aad dhalatay. (Waxaa jira waxyaabo kale oo badan oo sharci ah. Liiskani ma aha mid dhammaystiran.)
Waxaan ognahay in qaar ka mid ah saraakiisha fulinta sharciga ee federaalka iyo kuwa gobolka ay ku hanjabeen inay dadka ku soo oogi doonaan dhibaateyn ama carqaladeyn kaliya markay daba raacitaan gawaarida ICE. Si kastaba ha ahaatee, dadku waxay xaq u leeyihiin inay la socdaan hay’adaha sharci fulinta, oo ay ku jiraan baabuurta ICE, taasna waxaa ka mid ah sii wadida daawashada inta ay dhax socdaan goobaha dadweynaha. Ilaa iyo inta aad masaafo amaan ah u jirto, dhaqankan waa in uu sharciga ilaaliyaa. Taas macnaheedu maaha in lagu soo oogi karin dambi—nasiib darro, dad aan waxba galabsan ayaa badanaa lagu soo oogaa dambiyo—laakiin waxay la macno tahay inaad yeelan doonto difaac adag haddii lagugu soo oogo dacwad.
Waxaan ahay muwaadin maraykan ah. Maxaa dhacaya haddii ay i xiraan wakiillada federaalka?
Haddii aad tahay muwaadin mareykan ah oo ay xiraan wakiillada federaalku, waxay u badan tahay in lagu geyn doono Whipple Federal Building oo ku taalo Minneapolis. Waxaa jira hab-raac xog ka qoris ah oo lagu sameeyo garaashka halkaas oo dadka laga qaadayo faraha iyo sawir. Qareennadu kuma talinayaan in arrintan la farageliyo. Guud ahaan, qareenadu waxay kugula talinayaan inaad siiso magacaaga iyo taariikhda aad dhalatay oo keliya. Kadib marka habraaca xog ka qorista la dhammeeyo, waxaa u badan tahay in laguu qaado jeelka. Mararka qaar, wakiilladu waxay ku geyn karaan qol gaar ah si ay su’aalo kuu weydiiyaan. Waxay kuu akhrin karaan xuquuqdaada sharciga ah, waxayna u badan tahay inay ku weydiistaan inaad ka tanaasusho xuquuqahaaga sharciga ah. Qareenadu waxay kugula talinayaan inaad diido inaad ka tanaasusho xuquuqahaaga. Waa inaad tiraahdaa “Kama jawaabi doono su’aalo.” Waxaan rabaa inaan la hadlo qareen.”
Maxaa dhici doona haddii aan wato taleefankayga xilliga ay i xirayaan wakiillada federaalka?
Dowladda federaalku waxay inta badan qabsan jirtay taleefannada dadka. Sababtan awgeed, inkastoo ay muhiim tahay inaad taleefankaaga u isticmaasho la socodka iyo duubista wakiilada federaalka, haddii aad ogaato in lagu xiri doono, inaad taleefankaaga ku tagto gaarigaaga ama saaxiibkaa ayaa ka wanaagsan inaad taleefankaaga wadato marka lagu xirayo.
Wixii macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan sida loo ilaaliyo aaladahaaga elektaroonigga ah iyo xogta shakhsi ahaaneed, akhrii hagahaan laga helayo Electronic Frontier Foundation oo ku saabsan la socodka dijitaalka ah marka aad dibadbax u socoto.
Muddo intee dhan ayaan xabsiga ku jiri doonaa haddii ay i xiraan wakiillo federaal ah?
Muwaadiniinta badankood waxaa la soo fasaxaa isla maalintii la xiray, badanaa dhowr saacadood ka dib xilligii la xiray. Badanaa waxaa lagu soo daayaa inay “dacwooyin sugayaan.” Taas macnaheedu waa in aan weli lagu soo oogin dacwad dambiyeed, laakiin dacwado dambiyeed ayaa laga yaabaa in mustaqbalka lagu soo oogo. Si kastaba ha ahaatee, qof walba isla maalintaas lama soo sii dayn. Xaalado naadir ah, dowladda federaalku waxay dooratay inay qofka xiran u wareejiso xarun kale (badanaa Xabsiga Sherburne County) iyadoo ku saleysan ujeeddada dowladdu ay ka leedahay in qofka lagu soo oogo dambi federaal ah.
Sideen guriga ku tagi doonaa ka dib marka la i soo sii daayo?
Dadka guud ahaan waxaa laga soo saaraa albaabka hore ee Dhismaha Whipple waana la soo fasaxaa, mararka qaarna ayagoo aana wadanin taleefankooda. Nasiib wanaag waxaa jira koox la yiraahdo The Haven oo dadka kula kulma albaabka si ay si degdeg ah u siiyaan taleefan, gaadiid marka loo baahdo, gaari diirran oo ay wax ku dhax sugi karaan, iyo noocyo kale oo gargaar wadajir ah.
Waa la i xiray ka dibna waa la i sii daayay. Mar kale miyay i xiri karaan wakiilada federaalka?
Haa, xitaa haddii lagu sii daayo, waxaa laga yaabaa inaad weli wajahdo dacwado dambiyeed oo federaal ah mustaqbalka. Inta badan kiisaska dambiyada federaalka, muddada xaddidaadda waxay ku egtahay shan sano ka dib. Tani waxay ka dhigan tahay in lagugu soo oogi karo dambi federaal ah wakhti kasta shan sano gudahood ka dib markaad la kulanto hay’adaha sharci fulinta federaalka.
Waxaan ahay muwaadin maraykan ah. Maxaa dhacaya haddii ay mar kale i xiraan wakiillada federaalka?
Haddii hay’adaha sharci fulinta federaalku ay dib kuu xiraan, waa inaad:
- Isticmaasho xaqa aad u leedahay inaadan hadlin. Dhahdaa: “Anigoo uusan ila joogin qareenkayga kama jawaabi doono su’aalo.”
- Dalbataa talefanka uu sharciga kuu oggol yahay inaad wacato, kadibna waco khadka talefanka National Lawyers Guild lambarka (612) 444-2654.
- Ka dalbo hay’adaha sharci fulinta inay kuu oggolaadaan booqasho qof ahaaneed oo uu kuugu yimaado qareen ka socda National Lawyers Guild. Wakiilada federaalka ayaa kuu akhrin karaan xuquuqdaada sharciga ah, waxayna u badan tahay inay ku weydiistaan inaad ka tanaasusho xuquuqahaaga sharciga ah. Qareenadu waxay kugula talinayaan inaad diido inaad ka tanaasusho xuquuqahaaga.
Haddii hay’adaha sharci fulinta federaalku ay dib kuu xiraan, waxay u badan tahay in lagu geeyo Xabsiga Degmada oo qandaraas lagu siiyay inay hayaan shakhsiyaadka ku jira xabsiga federaalka (tusaale ahaan, Sherburne County, Washington County).
Dhowr maalmood gudahood marka lagu xiro, waxaad aadi doontaa dhageysigaaga ugu horreeya ee maxkamadda adigoo lagu hor geynayo Garsoore ka tirsan Maxkamadda Sare ee Mareykanka. Garsooraha Degmada ayaa sharxi doona xuquuqdaada wuxuuna go’aan ka gaari doonaa haddii aad awoodid qareen ama haddii qareen dawladeed lagu siin doono. Xeer ilaaliyaha, oo loo yaqaan Kaaliyaha Qareenka Mareykanka, ayaa laga yaabaa inuu codsado in lagu sii hayo. Waxay sidoo kale ku heshiin karaan in lagu sii dayn karo, laakiin shuruudo gaar ah oo keliya. Qareenkaaga, Qof Dawlada u shaqeeya oo ku difaacaya, ayaa ku doodi doona in lagu sii daayo, badanaa iyada oo aanan lagugu xirin wax shuruudo ah. Garsooraha Degmada ayaa go’aamin doona in lagu sii daayo iyo in kale, haddii lagu sii daayo, shuruudaha lagugu dabaqi doono inta kiisku socdo.
Ilaa hadda, in ka badan 30 qof oo markii hore la xiray lana sii daayay iyagoo sugaya dacwado dheeraad ah ayaa la soo saaray warqado federaal ah oo lagu xirayo. Xaaladaha qaarkood, shakhsiyaadka waxaa la siiyay ogeysiis hore oo ku saabsan waarannadan waxayna awood u yeesheen inay isa soo dhiibaan ka hor intaanan maxkamadda la hor keenin. Xaaladaha kale, shakhsiyaadka waxaa laga soo xiray guryahooda, baabuurtooda, ama goobaha shaqada iyadoo ay fulinayaan hay’adaha sharci fulinta federaalka. Inta badan shakhsiyaadka ayaa laga sii daayay xabsiga ka dib markii ay ka soo muuqdeen maxkamadda markii ugu horreysay. Dadka badankood waxay u qalmaan Qareen Dawlada u shaqeeyo oo Difaaca ama qareen kale oo ay maxkamaddu qofka u dooryay. Dhammaan shakhsiyaadka waxaa matalay Qareenka Difaaca oo Dawlada u shaqeeya marka ugu horreysay ee maxkamadda la hor keena.
Haddii aad ka baqayso cadaadis federaal oo dheeraad ah, waxaan kugu dhiirigelinaynaa inaad ka soo wacdo khadka talefanka ee hawlgalada federaalka ee National Lawyers Guild lambarka (212) 679-2811. Waxaan sidoo kale kugula talineynaa inaad dib u eegto lifaaqa Aalada haddii Wakiil uu soo garaaco oo laga helo Center for Constitutional Rights.
In intee dhan ayay u badan tahay in la igu soo oogi doono dacwad dambiyeed haddii aanan jebin wax sharci ah?
Boqolaal muwaadiniin ah ayaa waxaa xiray wakiillo federaal ayagoona ku xiray hawlgallada ICE ee ka socda Minnesota. Qayb yar oo ka mid ah dadkaas ayaa lagu soo oogay dacwado dambiyeed. Qareenadu hadda ma oga in mid ka mid ah dadkaas lagu soo oogay dacwado iyada oo aan dhab ahaantii jabin wax sharci ah. Nasiib darro, waxaa jirta fursad ay taasi ku dhici karto.
Dhawaan, 28 qof ayaa lagu soo oogay dacwado federaal ah, kuwaas oo dhammaantood ay horey u xireen wakiillada federaalka oo laga sii daayay xabsiga iyada oo aan wax dacwad ah lagu soo oogin. 21-kii qof ee isa soo dhiibay ka dib markii la soo saaray warqad lagu soo xirayo oo la horgeeyay maxkamad federaal ah oo ku taal Minnesota ayaa la sii daayay iyagoon wax kormeer ah ama sharciyo gaar ah lahayn ka hor maxkamadeyntooda. Shuruuddooda kaliya ayaa ah inay sii ahaadaan kuwo sharciga dhowra oo ay mustaqbalka maxkamad soo taagaan.
Dacwado noocee ah ayay shaqsiyaadku kala kulmayaan maxkamadda federaalka?
Inta badan shakhsiyaadka dib loo xiray waxay wajahayaan dacwado federaal ah oo lagu soo oogay qodobka 18 U.S.C. 111. Sharcigan federaalku wuxuu dambi ka dhigayaa qof kasta oo “si xoog ah u weerara, iska caabiya, ka soo horjeeda, carqaladeeya, cabsi geliya, ama farageliya” sarkaal federaal ah, oo ay ku jiraan wakiillada ICE iyo Baaritaanada Wasaarada Amniga Gudaha (HSI).
Si aad wax badan u ogaato, waxaan kugu dhiirigelinaynaa inaad dib u eegto kheyraadkan laga helo Barnaamijka Difaaca Dadweynaha ee National Lawyers Guild: Weerarka Federaalka ee Cuntada, Seeriga iyo Mudaaharaad: Hagitaan fudud oo ku saabsan 18 U.S.C. 111(a)(1).
Haddii dambi la igu soo oogo, taasi ma waxay ka dhigan tahay in la igu heli doono dambiga la igu soo oogay?
Maya. Dadka lagu soo oogay dambiyo waxay xaq u leeyihiin inay helaan habraac cadaalad ah, taasoo la macno ah in gobolka laga doonayo inuu soo gudbiyo caddaymaha waxaadna heli doontaa fursad aad kaga dooddo caddaymahaas dhageysiyada iyo maxkamadda. Dadka aan waxba galabsan waxaa badanaa lagu soo oogaa dambiyo, xaqiiqda ah in lagu soo oogo dacwad macnaheedu maahan in lagugu heli doono dambi. Gaar ahaan waqti xaadirkan, waxay u muuqataa in hay’adaha sharci fulinta federaalku ay dadka ku soo rogi karaan “danbiyo badan” taas ah xeelad ay ku cabsi gelinayaan, inkastoo aysan jirin saldhig sharci ama xaqiiqo xooggan oo loogu salaynayo dacwadaha. Waa muhiim inaad xasuusato in xeerbeegtida weyn ay dooran karto inaysan ku dacweyn, garsoore ayaa laga yaabaa inuu kiiskaaga tuuro, ama xeerbeegtida ayaa go’aansan karta inaysan kugu helin dambi. Isla markaana, ma jiraan wax ballanqaadyo ah oo ka jira nidaamka sharciga, waana muhiim in si dhab ah loola dhaqmo suurtagalnimada dacwadaha dambiyada.
Ka waran haddii wakiillada federaalku ay albaabkayga yimaadaan?
Center for Constitutional Rights ayaa samaysay Haddii Wakiil Soo garaaco Albaabka si ay macluumaad u siiyaan dadka ay u badan tahay in beegsadaan wakiilada FBI ama baarayaasha kale e federaalka. Waxaan kugula talineynaa inaad dib u eegto dukumeentigan. TLDR: Waxaad xaq dastuuri ah u leedahay inaad sheegto: 1) aadan u fasaxin in la baaro ama la soo galo gurigaaga, 2) inaad aamusnaan doonto, iyo 3) inaad rabto inaad la hadasho qareen! Guud ahaan, way ka ammaan badan tahay in la isticmaalo xuquuqdan oo lala hadlo qareen ka hor inta aan hadal lagu dhihin booliiska ama loo oggolaan inay baaraan ama soo galaan guriga. Waxaad ka soo wici kartaa khadka talefanka ee hawlgalada federaalka ee National Lawyers Guild lambarka (212) 679-2811.
Hadallo noocee ah ayaa la ii isticmaali karaa in la igu dacaweeyo aniga ama dadka kale?
Waxaan ku talinaynaa in la akhriyo maqaalkan ku saabsan dhaqanka amniga si loo fahmo loona barto sida hadallada ama macluumaadka qaarkood loogu isticmaali karo in lagugu dacweeyo adiga ama dadka kale. Haddii wakiillada federaalku ay ku weydiiyaan su’aalo, waxaad leedaha xaq dastuuri ah inaad aamusto, oo aad codsato inaad la hadasho qareen. Guud ahaan, way ka ammaan badan tahay in la isticmaalo xuquuqdan oo lala tashado qareen ka hor inta aan hadal lagu dhihin booliiska. (Haddii aad xabsi ku jirto, guud ahaan way fiican tahay inaad siiso magacaaga iyo taariikhda aad dhalatay.)
Sideen u yareyn karaa khatarta ah in si dijitaal ah la iila socdo?
Waxaa ku jira talooyin, kuwaas oo intooda badan ay fudud yihiin oo ay khuseeyaan qof walba. Dadka kale waxaa laga yaabaa inaysan kugu habboonayn. Had iyo jeer way wanaagsan tahay inaad xaaladdaada ka fikirto khataraha la aqbali karo iyo kuwa aan la aqbali karin.
Xaggee ayaan ku soo gudbin karaa xadgudubyada ay geystaan wakiilada federaalka ee aan arkay ama aan la kulmay?
Waxaad midan u soo sheegi kartaa MN ACLU iyo/ama Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud ee MN. Waxaad sidoo kale la xiriiri kartaa qareennada gaarka loo leeyahay ee xuquuqda madaniga ah, sida kuwa ku jira National Police Accountability Project.
Waxaan ahay muwaadin maraykan ah. Maxaa dhacaya haddii ay i xiraan hay’adaha aan dawliga ahayn ee fulinta sharciga iyadoo lala xiriirinayo hawlgalada ICE ay ka wadaan Minnesota?
Waxaad lagu siin doonaa warqad oo isla markiiba waa lagu soo sii dayn doonaa, ama waa lagu hayn doonaa waxaana lagu geyn doonaa xabsiga degmada. Haddii aad hesho warqad, waxay kuu sheegi doontaa taariikhda aad leedahay maxkamaddaada xigta. Haddii lagu xiro oo lagu geeyo xabsiga degmada, waxaa laga yaabaa inaad halkaas ku sii jirto hal ilaa saddex maalmood, iyadoo ku xiran goorta lagu xiray iyo taariikhda maxkamadda ee xigta ee la heli karo. Mararka qaar waxaa la sameeyaa damaanad ka hor intaan la gaarin taariikhda maxkamadda. Haddii aadan awoodin inaad bixiso damaanadda, waxaad la xiriiri kartaa People’s Bail Fund of Minnesota si ay kuu caawiyaan.